PROTHOKHOLO
YA KGOLOFALO
LE
TLHOKOMELO YA MOTHO
LEFAPHA LA NTSHETSOPELE YA PHEDISANO
TSAMAISO YA MOIFO WA TEKOLO
SELELEKELA
Diphetolo tse Melawaneng ya Molao wa Thuso ya Phedisano wa nomoro ya 59 wa 1992, tse kentsweng tshebetsong ho tloha ka la 1 Tshitwe 2001, di hlophisetsa ho thehwa ha meifo ya tekolo, eo ditho tsa yona di tla kgethwa ke Molaodi Kakaretso, bakeng sa ho lekola dintlha e be ho hlwauwa kgolofalo le tlhokomelo ya motho ka sepheo sa ho kgothaletsa ho fana ka dithuso.
MAIKEMISETSO A MEIFO
Ho etsa bonnete ba hore tekolo ya kgolofalo le tlhokomelo ya motho e etswa ka tsela e tla fihlelwa ha bonolo, ya setswalle, hape e se nang ditjeo tse ngata.
Ho nolofatsa nyalanyo ya ditshebeletso tsa phedisano le thuso tsa phedisano bakeng sa ho etsa bonnete ba hore ho ba le phumantsho ya tshebeletso e felletseng bakeng sa batho.
Ho romela bakopi mehloding e meng ya thuso, ha e le teng.
Ho etsa bonnete ba hore ditekolo di qetwa mme di be di romelwe ofising e tshwanetseng ho ya sebetsa dikopo nakong e behilweng ke Lefapha.
Ho neha mokopi tsebiso e tshwanetseng bakeng sa ho tlatsa kopo ya thuso.
DIBOPEHO TSA MEIFO
Popeho ya Meifo
Ditho tsa moifo di tla dumellana le ditlhoko tsa Molawana wa 2 (a) wa Melawana ya Molao wa Thuso ya Phedisano wa Nomoro ya 59 wa 1992 jwalo ka ha o fetotswe ho tloha ka la 1 Tshitwe 2001. Batho bana ba latelang ba ka kgethwa ho ba moifong:
Mohlanka e moholo wa polokeho ya phedisano.
Moemedi ho tswa mokgeng wa batho ba holofetseng kapa setho se hlomphehang sa setjhaba se jwalo ka moruti, kgosi, makgistrata, kapa motho ya tsebang ka tse etsahalang hara setjhaba.
iv. Setho kapa ditho tse ding hape ka hodimo, ha ho hlokeha, tse tla tshwaneleha tshebetsong e itseng, jwalo ka ngaka kapa ngaka ya botsebi bo ikgethang, ngaka ya mahloko a kelello, basebetsi ba di-para medic, dingaka tsa setho, ho balwa feela ba mmalwa.
Lefapha le tla fana ka tshehetso e hlokehang ya tsamaiso.
Seabo sa Ditho tsa Moifo
Mohlanka e moholo wa polokeho ya phedisano:
O bitsa dikopano.
O okamela dikopano.
O neha moifo ditataiso, disebediswa, maano le melao e laolang dikopo tsa dithuso.
O hlophisa thupelo ya ditho tsa moifo
O etsa bonnete ba hore ditlhahiso tsa ditsamaiso tsa meifo di ngolwa fatshe ka nepahalo.
O etsa bonnete ba hore ditekolo di phethwa ka nako.
O nolofatsa tlhophisetso ya dintho tse hlokehang bakeng sa mokopi, hore ha ho ka etseha ho hlokehe dintlha tse ding hape, hore ho tle ho phethahatswe tekolo.
O etsa bonnete ba hore kopo e sebetswa le ho qetwa ka nako. Mohlanka o tshwanetse ho hokahana le bao a sebedisanang le bona ofising ya hae ho etsa bonnet ba hore dikopo tsa batho bao tekolo e seng e phethilwe ka tsona, di a sebetswa ho fihlela ho qetwa ka tsona.
O sebetsa jwalo ka lehokela mahareng a ditho tsa moifo le Lefapha.
Moalafi wa Tsosoloso:
Ke setsebi moifong ditabeng tsa tekolo ya kgolofalo kapa tlhokomelo ya motho.
Moalafi o tla lekola dintlha le/kapa a hlahlobe mokopi, e be o etsa qeto ka tsebo ka kgolofalo kapa tlhokomelo ya mokopi.
Moalafi o tshwanetse ho etsa bonnete ba hore diforomo tse mabapi le kgolofalo kapa tlhokomelo ya motho di phethwa ka nako hape ka nepahalo.
Moemedi ho tswa mokgeng wa batho ba holofetseng kapa setho se hlomphehang sa setjhaba o tshwanetse ho tiisetsa hore kgaoletso/dikgaoletso eo/tseo mokopi a tobaneng le tsona di baka kgolofalo kapa hore e be motho ya hlokang tlhokomelo.
O etsa bonnete ba hore tekolo e phethahatswa ka nako.
O nolofatsa tsela ya hore moifo o kgone ho fihlela setjhaba ka ho fana ka tsebiso ya ka moo motho e mong le e mong a ka fihlelwang ka teng, haholoholo bao ho leng boima ho fihla ho bona, ba sa kgoneng ho tloha malapeng kapa ba hlokang empa ba sa tsebe ka dithuso tsena.
iv. Setho kapa ditho tse ding hape ka hodimo, e ka ba ngaka ya setho, ngaka kapa para medic kapa setsebi se ikgethang mosebetsing o itseng.
Ngaka e a hlahloba e be e etsa dikgothaletso ka ho kula ha mokopi ho bakileng kgolofalo kapa tlhokomelo ya motho ya nakwana kapa ya saruri.
E etsa bonnete ba hore tekolo e phethahatswa ka nako.
E etsa bonnete ba hore ho fanwe ka mabaka a itseng bakeng sa kgothaletso e itseng.
E fana ka tsebiso ya ka moo ho kula ho ka laolwang, ha lokiswa kapa ha phekolwa ka teng.
Boholo ba Meifo
Moifo o tla botjwa ka bonyane ditho tse 3 le boholo ba ditho tse 6.
Mefuta ya Meifo
Meifo e ka kgethwa ka ho ya ka mokgwa wa ho arohanya boemong ba setereke le ba tikoloho, kapa ka mokgwa wa ho kopanya o tla potoloha ditikolohong kapa diterekeng ka ho sebedisa shejulu e sa fetoheng, kapa e fetohang le mabaka. Provense e tla hlwaya mmotlolo o tla kengwa tshebetsong o tla sebetsa hantle haholo hape e le o tshwanelehileng bakeng sa mabaka a yona a sa tshwaneng le a tse ding.
HO KGETHWA HA DITHO TSA MOIFO
Hlooho ya Lefapha e tshwanetse ho amohela ho kgethwa ha ditho tse tla kena moifong. Ditho tsa moifo di ka kgethwa ke Hlooho ya Lefapha ka kgothaletso ya bakgethuwa bao ho tswa mekgatlong ya setjhaba, baetapeleng ba setjhaba, kapa bathong ba nang le kgahleho.
Nako ya ho sebetsa ha Ditho tseo tse Kgethuweng
Ditho tse sebetsang ka dinako tsohle tsa Lefapha di tla sebetsa bakeng sa nako eo Hlooho ya Lefapha le bonang e loketse. Ditho tsa moifo tse sa sebeletseng Lefapha di ka sebetsa nako ya dikgwedi tse 24, mme nakong e tlang di ke ke tsa kgethwa hape ka hodimo ho makgetlo a mabedi di le moifong.
Tshwaneleho ya ho Kgethwa
Ditho di tshwanetse ho ba le tsebo e itseng ka kgolofalo le tlhokomelo ya motho.
Setho se tshwanetse ho tseba kapa se itlwaetse maemo a moruo le a phedisano a tikoloho kapa a setjhaba bakeng sa morero oo moifo o kgethetsweng ona.
Ditho di tshwanetse ho dumela ho ya thupelong e tla behwa ke lefapha.
Ho se tshwanelwe ke Botho ba Meifo
Batho bao ba ke keng ba nkuwa ba na le boikarabelo ba molao bakeng sa diketso tsa bona hobane ba na le bothata ba kelello.
Batho ba qoseditsweng boshodu, ho fojara, bomonemene kapa ditlolo tsa molao tsa bonokwane, ntle le ditlolo tsa melao ya sephethephethe.
Batho ba tla hana ho kenela dithupelo tse tla behwa ke Lefapha.
Dikopano
Dikopano tsa meifo di tla bitswa ke Lefapha, e leng lona hape le fanang ka tshehetso e hlokehang. Sebaka sa dikopano, matsatsi le hore di tshwarwa ha kae, e tla ba ntho e lokelwang ho behwa pele ho nako, e se ke ya fetoha, mme Lefapha le bolelle mokopi ka yona ha a tla Lefapheng bakeng sa kopo ya hae.
Ho Kgethwa ha Ditho tse Ding
Hlooho ya Lefapha e ka kgetha ditho tse ding hape tse tla kena moifong, ha ditho tsa dinako tsohle di sa fumanehe. Tsela ya ho kgetha ditho tse ding hape e tla tshwana le ya ho kgetha ditho tsa dinako tsohle.
Dikgeo Meifong
Setho sefe le sefe se sa beng teng ka makgetlo a mararo a latelanang dikopanong tsa moifo, kapa se lebohang mosebetsi se tla ntshiwa mosebetsing oo, mme hoo ho tla etsa hore Hlooho ya Lefapha e tlatse sekgeo seo se moifong ka potlako.
MOLAO WA BOITSHWARO
Ditho tsohle tse kgethuweng ho ba meifong di tshwanetse ho latela molao ona o latelang wa boitshwaro:
Ditho ha di a tshwanela ho nka lehlakore le ho sebetsa ka leeme mesebetsing ya tsona yohle ya tekolo.
Ditho di tshwanetse ho boloka ditaba tsohle tseo ho sebetsanweng le tsona e le sephiri ka hohlehohle, haholoholo diqeto tse entsweng le boitsebiso ba batho ba lekotsweng.
Ditho di tshwanetse ho fihla ka nako dikopanong, mme di dule nako yohle ya kopano ho fihlela ho qetwa ka mosebetsi wa moifo/meifo.
Ditho di tshwanetse ho ya dikopanong tsa moifo ka kelello e hlakileng di sa tahwa.
Ditho di tshwanetse ho phatlalatsa dikgahleho tsa tsona mabapi le tekolo, ha feela ho na le kgahleho ya motho kapa kamano e itseng e leng teng, kapa e ka bang teng.
Ditho di tshwanetse ho tsebisa ka botlalo Lefapha ka boemo ba tsona bo mabapi le temana ya 4.3
BOIKARABELO
Mohlanka wa polokeho ya phedisano mmoho le setho se seng le se seng sa moifo ba tla ba le boikarabelo bo kopanetsweng ba ho sebetsa hantle ha moifo. Moifo, ka modulasetulo wa ona, mohlanka wa polokeho ya phedisano, o tla fana ka pehelo Hloohong ya Polokeho ya Phedisano ka makgetlo a tla behwa ke Hlooho ya Polokeho ya Phedisano, mabapi le ho sebetsa hantle le bokgoni ba moifo. Hlooho ya Polokeho ya Phedisano e tla lebela mesebetsi ya moifo, hore na e latela ditlwaelo tse behilweng bakeng sa ditekolo, le ho romelwa mehloding e meng, ha e le teng. Dikgothaletso tsohle tse entsweng ke moifo di tshwanetse ho amohelwa ke Hlooho ya Lefapha. Ditho tsohle tsa moifo di na le maikarabelo a felletseng a diketsahalo le mesebetsi yohle ya moifo ho Hlooho ya Lefapha ka ho sebedisa mohlanka wa Polokeho ya Phedisano le Hlooho ya Polokeho ya Phedisano ya Lefapha.
DIKGOKAHANO
Dikgothaletso tsohle le ditaba tsa moifo di tla tsebiswa Hlooho ya Lefapha ke mohlanka wa polokeho ya phedisano ya okametseng moifo, ka Hlooho ya Polokeho ya Phedisano. Moifo o tshwanetse ho tsebisa motho kapa bahlokomedi ba motho ya lekolwang ka diphetho tsa tekolo, hona ba ho etswa ka Lefapha. Lefapha ka Hlooho ya lona, le lokela ho tsebisa mokopi ka ho mo ngolla ka diphetho tsa tekolo le sephetho sa kopo. Ha kopo e sa atleha kapa ha ho fanwe ka thuso bakeng sa nakwana, mokopi o tla tshwanelwa ho fuwa mabaka ka hoo, mme a bolellwe le ka tokelo ya hae ya ho etsa aphili kgahlanong le qeto, le hore ke mehato efe eo a ka e nkang ho etsa aphili. Lefapha ka Hlooho ya Polokeho ya Phedisano, le tshwanetse ho etsa bonnete ba hore ho kengwa mekgwa ya ho tsebisa batho ka ho ba teng, nako, le sebaka sa moifo/meifo wa tekolo. Hona ho ka etsuwa ka diphatlalatsi tsa ditaba, ka ho ngolla motho kapa ka ho fana ka tsebiso ka diroustara, ditlankana tsa meputso, diphamfolete le ka molomo feela, diofising tsa setereke, dibakeng tseo ho leshwang penshene ho tsona, Posong, le dibakeng tse ding tse tla behwa ka ho ya ka leano.
DITJHELETE
Ditshenyehelo tsohle tsa meifo di lokelwa ho dumellwa ke Hlooho ya Lefapha ka ho ya ka Molao wa Taolo ya Ditjhelete tsa Setjhaba, Melawana ya ona ekasitana le ditshebetso tsa lekala le sebetsang ka ditjhelete tsa mmuso.
Mesebetsi ya Meifo
Tekolo ya Kgolofalo le Tlhokomelo ya Motho: Motho a ka hlahella ka boyena ka pela moifo le/kapa a fana ka tsebiso diforomong tse behilweng, jwalo ka ha ho hlokeha bakeng sa tekolo kapa hlahlobo. Diforomo tse behilweng di tla romelwa moifong ke Lefapha. Ha ho ka hlokeha dintlha tse ding hape, ho tswa mothong e mong eo e seng mokopi, hore ho etswe qeto e nang le tsebo, moifo o tla batla tumello e ngotsweng fatshe ho tswa ho mokopi, hore o fumane dintlha tseo. Ha dintlha tseo tsa tlatsetso e le tsa mofuta o ikgethang mme hoo ho le ka hodimo ho bokgoni ba moifo, moifo o tla etsa ditlhophiso tse tshwanetseng hore mokopi a kgone ho fana ka dintlha tseo. Moifo hape o ka amohela bopaki ba molomo ho tswa ho advokheiti lebitsong la motho ya lekolwang, ha dintlha tseo di sa romelwe di ngotswe, kapa ha motho a sa kgone ho bua mabaka a hae hantle.
O tla fana ka tlhahiso ya ona tshebetsong ya naha ya ho ntlafatsa kapa ho tshehetsa ka moo meifo e sebetsang ka teng.
O tla fana ka tlhahiso ya ho fetola tsela e sebediswang bakeng sa ho lekola kgolofalo kapa tlhokomelo ya motho.
O tla kenya tshebetsong thupelo kapa dikopano tsa ditsebiso tse mabapi le tekolo ya kgolofalo le tlhokomelo ya motho.
O tla romela batho dibakeng tsa bophelo bo botle ho ya fumana kalafo ya bongaka e be o fumana ho tswa dibakeng tseo tsa bophelo hore ke dikgothaletso dife tsa kalafo tse batlehang.
O tla neha motho ya lekolwang tsebiso ka mehlodi e meng ya thuso, ha e le teng, e leng e ka thusang motho kapa ba bang ka ditshebeletso tse ding hape.
O tla neha mokopi tsebiso e tshwanetseng ya ho tlatsa kopo ya thuso.
O tla neha motho dikeletso le tshusumetso ya hore a batle ditsela tsa ho ka kgona ho tswela pele ka boyena ha a sa holofala, e le hore batho ba jwalo ba tle ba se ke ba nna ba etsa dikopo nako le nako, e leng tse tla ba baka mosebetsi o mongata feela tsamaisong eo ya bona.
Lefapha la Ntshetsopele ya Phedisano
